Skip links

Herkesin söylemine eklediği Değer Yaratma: sadece kendin için değil herkes için !

Değer yaratma bugün neredeyse her şirketin sloganına ya da stratejisine eklediği bir söz öbeği haline geldi. Ancak bugün geldiğimiz noktada değer yaratımı herkes için aynı anlama gelmiyor.

Bazıları için finansal değer, karlılık ya da hissedarlar adına yaratılan değeri; bazıları için bunların yanında müşteriler, yatırımcılar ya da çalışanlar için yaratılan değeri; bazıları içinse tüm bunların yanı sıra değer yaratımında kullanılan doğal kaynaklar adına yaratılan değeri kapsamaktadır.

 

Peki, özel sektörde farklı anlamlara gelen değerin tanımlanması, kullanılan kaynak ve ortaya koyulan çıktıların belirlenmesi ve tüm bu sürecin yaşayan bir mekanizmaya oturtulması adımları nasıl atılmalı?

Kurumsal raporlama dünyasına yabancı olmayanların aşina olabileceği bir tanımla başlayalım, entegre raporlama. Aslında bir raporlama tarzından çok daha fazlasını ifade eden bu terim, şirketlerin yarattığı değeri ortaya koyması ve bu süreci nasıl tanımladığını anlatan sadece anlatmakla kalmayıp performans ve hedeflerle var olan durum ve geleceğe yönelik bilgiler de sağlayan bir araç. Entegre raporlama sürecinin kalbinde de bu tanımlamadan anlayacağınız gibi değer yaratma modeli yer alıyor.

Ancak raporlamaya başlamadan önce belki de tanımlamaya ihtiyaç duyulan bir başka konu bulunmakta, o da entegre düşünce. Entegre düşünce ise entegre rapor içerisinde ete kemiğe bürünmüş olarak yer verilen değer yaratma modelinin oluşumu; girdilerin, çıktıların ve etkinin tanımlanmaya çalıştığı; hepsinden önemlisi şirket içerisindeki siloları yıkarak değer yaratma modelinin ortaya koyulması için tüm birimlerin bir arada çalıştığı ve bunu şirket kültürü haline getirdiği bir stratejik düşünce modeli. Entegre düşünce sistemi şirket içerisinde yarattığı bu yeni stratejik bakış açısıyla da bir diğer yandan iklim değişikliği, küresel salgınlar, demografik değişim gibi şirketlerin kontrolünün çok ötesindeki faktörlerle şekillenen günümüz iş dünyasının sürekli değişen ortamına geliştirilen bir cevap niteliğinde…

Bahsettiğimiz bu üç kavramı sıralayacak olursak bir şirket öncelikle entegre düşünce altyapısını oluşturarak değer yaratma modelini tanımlamaya çalışıyor, sonrasında da var olan modeli raporlamak geliyor. Entegre düşüncenin tam olarak şirket içerisine yerleştirilmesi ise tüm bu adımlardan daha uzun sürmekte. İlk adımlar raporlama ile beraber atılsa da şirketlerin farklı olgunluk seviyelerine göre entegre düşüncenin şirket kültürüne ve iş yapışına dahil edilmesi farklı zamanlar almakta.

Bu yazının başlığı olan, entegre düşünce ve raporlamanın kalbinde yer alan, değer yaratma modelini nasıl anlamlandırabiliriz diyecek olursak da değer yaratma modelini iş modelinin şirketin iş ortamını oluşturan diğer unsurlarla bağlantılı olarak nasıl çalıştığını gösteren bir mekanizma olarak tanımlayabiliriz. Değer modelinin oluşum sürecine geçerken hatırlatılması gereken bir diğer kavram da sermaye öğeleri. Finansal, üretilmiş, fikri, insani, ilişkisel, doğal olmak üzere 6 başlık altında toplanan sermaye öğeleri şirketin başarılı olmak için iş modellerinde girdi olarak kullandığı, faaliyetleri ve çıktıları yoluyla artan, azalan veya dönüşen değer stoku olan tanımlanabilir.

Değer yaratma sürecinde sermaye öğeleri kadar yönetişim anlayışı, çalışma ortamı gibi şirketin kendisini sorumlu tuttuğu standartlar; riskler ve fırsatlar gibi dış etkenlerle birlikte önemli bir rol oynar. İç ve dış faktörler bağlamında, şirket tarafından girdi olarak kullanılan sermayeler ise doğası gereği sabit değildir. Sermaye öğelerinin herhangi biri artabilir, azalabilir veya başka bir sermaye türüne, yani sermayeler arasındaki değiş tokuşlara dönüşebilir. Bu karşılıklı bağımlılıkları göz önünde bulundurarak, Değer Yaratma Modeli’nin, entegre düşüncenin şirket içerisinde nasıl yerleştirildiğini göstermesi için güçlü bir araçtır.

Entegre raporlama çerçevesinin sunduğu değer yaratma modeli diagramının oluşumunu açıklamak adına ise 9 farklı bildirimde bulunabiliriz. Bu 9 bildirim, olması gereken değer yaratma modelinin hangi başlıkları kapsayacak şekilde yaratılması gerektiğinin de ön izlemesini veriyor.

  1. Değerin yaratıldığı bağlam; bu süreçteki etkileşimler, faaliyetler, ilişkiler, nedenler ve sonuçlardan oluşur.
  2. Değer, bir dizi faktör arasındaki bağlantı üzerinden yaratılır, bu da sermaye değiş tokuşu ile sonuçlanır.
  3. Değer yaratma finansal değerin ötesinde, değerin diğer daha nitel yönlerine de uzanır.
  4. Değer, hem maddi (ör: finansman, karlılık) hem de maddi olmayan (ör: yenilikçi yetenekler, emisyon azaltımı) varlıklardan yaratılır.
  5. Değer hem özel(ör: şirkete ait binalar veya ekipman gibi üretilmiş edilmiş sermaye) hem de kamu/ortak kaynaklardan (ör: kullanılan su gibi doğal sermaye) yaratılabilir.
  6. Değer hem şirket hem de paydaşlar için yaratılır.
  7. Değer yaratma, çeşitli paydaş grupları için sonuçlarda kendini gösterir.
  8. Kuruluşun değerleri, davranışları, kültürel tercihleri ​​ve felsefeleri, yaratılan değer türünde çok önemli bir rol oynar.
  9. Küresel ekonomik kaygılar, mega trendler ve önceliklerdeki değişimlere yanıt olarak değer yaratma araçları sürekli olarak gelişmektedir.

Bahsettiğimiz bu bildirimlerden da anlaşılacağı üzere,

  • Şirketin yarattığı değer için kullandığı kaynaklar olan sermaye öğelerinin tanımlanması,
  • Operasyonlarının neler olduğunu anlatması,
  • Operasyonlarını gerçekleştirirken yönetim anlayışının ve stratejisinin ne olduğunu belirtmesi,
  • İşini yaparken var olduğu dış çevreyi ve buna bağlı risk ve fırsatları göstermesi,
  • Yıl içerisinde stratejisine bağlı olarak performansının ne olduğunu sıralaması,
  • En sonunda tüm bu adımları geçtiğinde yıl sonunda elinde ne gibi değerler olduğunu bildirmesi gerekmektedir.

Görsel Kaynak: Entegre Raporlama Çerçevesi, Value Reporting Foundation, 2021

Elbette bu bahsedilen her konuya entegre raporun içerisinde birkaç sayfada yer alan değer yaratma diagramında yer vermek imkansız olacaktır. Ancak entegre rapor içerisinde gerekli referanslar verilerek yönetişim anlayışının ne olduğu, hangi risk ve fırsatların tanımlandığı ve önceliklendirildiği, tüm değer yaratılan alanlarda performansının neler olduğunu anlatılabilir.

Son olarak iyi bir örneğe bakarak bu modeli en iyilerin nasıl oluşturduğuna bakalım. Halka açık şirketler için entegre raporlamanın zorunlu olduğu Güney Afrika’nın önde gelen bankalarından Nedbank’ın 2021 Entegre Rapor’un yer alan değer yaratma modeli en iyi örneklerden biri.

Görsel Kaynak: Nedbank 2021 Entegre Raporu

İlk adımda kullanılan sermaye öğelerinin tanımlarını görüyoruz. Bu tanımların KPI ve gösterge yönünden karşılıkları da yine girdi olarak model içerisinde yer alıyor. Bunun yanı sıra bir diğer girdi de Banka’nın stratejisini uygulamak için kullandığı öncelikli odak alanları, ki bu odak alanlarına dair detayların raporun ilgili sayfalarında yer aldığı referanslarda yer almakta. Girdi adımın son başlığı da sermaye öğeleriyle ilişkili olan ana risk başlıkları, yine bu risk başlıklarına ait bakış açısı da rapor içerisinde ilgili bölümlerde detaylandırılmış.

Görsel Kaynak: Nedbank 2021 Entegre Raporu

Modelin kalbine gelindiğinde de Banka operasyonlarının neler olduğu ve bu alanlarda nasıl bir performans gösterildiğinden geçen senenin performansına da atıfta bulunarak yer verilmiş. Operasyonlar gerçekleştirilirken Banka’nın uzun vadeli stratejisinde ulaşmak istediği başlıkları da yine diagramın kalbinde görebiliyoruz.

Görsel Kaynak: Nedbank 2021 Entegre Raporu

Son olarak değer yaratma modelinin çıktı bölümüne bakacak olursak da tanımlanan sermaye öğelerinde ilgili KPI’larda yaratılan değerin neler olduğu belirtilmiş. Buna ek olarak yaratılan bu değerin değer yaratımı mı, değer koruma mı yoksa değer erozyonu mu olduğuna dair de göstergeler bulunuyor. Tüm bunların yanında da ana paydaş gruplarına olan konsolide etkinin ne olduğunu da net bir şekilde görebiliyoruz.

Yorum Bırakın